کودکی دوره سنی بسیار حساسی است، کوچک ترین و ساده ترین رفتارها و برخورد ها میتواند بر روی سلامت روان کودک تاثیر جبران ناپذیری داشته باشد و تمام اینده او را تحت تاثیر قرار دهد.یکی از مهمترین مسائل که بر روی بزرگسالی انسانها تاثیر بسیار زیادی دارد و ریشه اش در کوکی ما است عزت نفس است.
عزت نفس بالا یکی از عوامل مهمی است که تأثیر گذاری قابل توجهی بر زندگی افراد در دوران کودکی و بزرگسالی دارد. این موضوع تا حد زیادی میتواند بر روند رشد و توسعه فردی تأثیرگذار باشد و در کلیت زندگی شخصی، اجتماعی و حرفهای انسانها نقش مهمی ایفا کند.
عزت نفس چیست؟
عزت نفس یا احترام به خود یکی از مفاهیم مهم در رشد و توسعه فردی است. این مفهوم به توانایی شخص برای احترام گذاشتن به خود، ارزش قائل شدن به خود و ایجاد حد و مرز مناسب در ارتباطات و روابط اجتماعی اشاره دارد. عزت نفس به معنای پذیرش و قبول خود و داشتن اعتماد به نفس است و این موضوع میتواند بر تصمیمگیریها، رفتارها و انگیزههای فرد تأثیر بگذارد.
Self-Esteem که به آن احترام به خود هم میگویند، احساس ذهنی شما از ارزش کلی وجودتان است. این احساس درونی نحوه ارزشگذاری و درک شما را از خودتان نشان میدهد.
درواقع اگر بخواهیم بگوییم «عزت نفس یعنی چه» باید آن را مشابه احترام به خود بدانیم که در اصل سطح اعتماد شما به تواناییها و ویژگیهایتان را توصیف میکند.
اگر عزت نفس به صورت سالم در کودک ایجاد شود، منجر به انگیزه، رفاه ذهنی و افزایش کیفیت کلی زندگی شما میشود. عناصر کلیدی عزت نفس عبارتند از:
- هویت
- حس تعلق
- اعتماد بهنفس
- احساس امنیت
- احساس شایستگی
تأثیر اسباب بازی در تقویت عزت نفس کودکان
در حالی که اسباب بازیها بهظاهر فقط برای سرگرمی کودکان است، اما تأثیرات اسباب بازیها بر رشد عزت نفس آنها بسیار زیاد و مهم است. از طریق بازی با اسباب بازیها، کودکان نه تنها مهارتهای جسمی و ذهنی خود را تقویت میکنند، بلکه احساس قدرت و اعتماد به نفس نیز در انها تقویت میشود؟
بازی با اسباب بازیهای نقش آفرینی و بازی های فکری و ساختنی به کودکان امکان میدهد تا مهارتهای اجتماعی خود را پرورش دهند و به خود اعتماد بیشتری پیدا کنند. این تجربهها به کودکان اجازه میدهد تا مسئولیتهای جدیدی را بپذیرند و احساس موفقیت کنند که به تقویت عزت نفس آنها کمک میکند. همچنین، با بازی کردن و خلق داستانهای خود با اسباب بازیها، کودکان قدرت تخیل خود را تقویت میکنند که این نیز تأثیر مثبتی بر رشد عزت نفس آنها دارد.
افزایش اعتماد به نفس از طریق حل مسائل و تجربه اشتباه
بازی با اسباب بازیها میتواند کودکان را به حل مسائل و مواجهه با اشتباهات تشویق کند، که این موارد نیز به تقویت عزت نفس آنها کمک میکند. زمانی که کودکان با اشتباهات مواجه میشوند و این اتفاق بهطور مثبت توسط والدین و مربیان آنان تلقی شود، آنها به احساس موفقیت و اعتماد به نفس خود بیشتری دست پیدا میکنند.
انواع اسباب بازی برای افزایش عزت نفس در کودکان
اسباب بازی تفنگ
بازی با اسباب بازی تفنگ یا اصطلاحا تنفگ بازی یک مدل بازی مبارزه ای است که قدرت تصمیم گیری و رقابلت را در کودک ایجاد میکند که باعث افزایش عزت نفس درآنها میشود
اسباب بازی کنترلی و رباتیک
بازی با اسباب بازی های کنترلی و رباتیک مانند ماشین های کنترلی به دلیل قدرت انتخاب و تصمیمی گیری که به خودت برای هدایت انها میدهد میتواند باعث افزایش عزت نفس در انها شود.
اسباب بازی گروهی
بازی با اسباب بازی های گروهی مانند باکوگان حس رقابت و همکاری را در کودک تقویت میکند و عزت نفس و اعتماد بنفس در کودک و همچنین هوش هیجان انها نیز تقویت میشود.
چه زمانی عزت نفس در کودکان ایجاد میشود؟
رشد عزت نفس در دوران اولیه زندگی انسان و در سنین کودکی اتفاق میوفتد.در ابتدا عزت نفس در کودکان سنین ۴ تا ۱۱ ساله دیده میشود و در کمال تعجب، در سنین ۱۱ تا ۱۵ سالگی به طور کلی در سطح خود نمایان میشود. ممکن است شما فکر کنید که سالهای سخت نوجوانی منجر به کاهش عزت نفس میشوند اما یافتههای این متخصص نشان میدهد که در واقع اینطور نیست.پس از این سنین، افزایش عزت نفس تا زمانی که به اوج خود در سن ۶۰ سالگی میرسد، همچنان ادامه دارد.
نشانه های عدم وجود عزت نفس در کودکان
- خود انتقادی بودن بیش از حد “من هیچوقت کاری را درست انجام نمیدهم”، “هیچکس از من خوشش نمیآید”، “من زشتم”، “تقصیر من است”، “همه از من باهوشترند”.
- اضطراب و ترس از شکست
- اعتماد به نفس پایین
- پرخاشگری و خشونت
- عدم توانایی در برقراری روابط موثر با دیگران
- عدم توانایی در مقابله با فشارهای روزمره
- به محض اینکه کار یا بازیای را شروع میکند، با اولین نشانه ناامیدی، تسلیم میشود و کنارهگیری میکند
- در حین بازی و وقتی می داند ممکن است ببازد یا خوب بازی نمیکند، تقلب می کند و دروغ میگوید.
- برای اینکه احساس ناکافی بودن، ناکامی و ناامیدی در خودش را پنهان کند، سعی می کند کنترل کند، رئیس بازی دربیاورد و انعطاف ناپذیر میشود.
- از نظر اجتماعی گوشهگیر میشود و ارتباط کمی با دوستانش دارد.
- در پذیرفتن تحسین یا انتقاد مشکل دارد.
- نسبت به نظرات دیگران، بیش از اندازه حساس و نگران است.
- در خانه یا بیش از حد کمک میکند یا اصلاً کمک نمیکند.
عواقب عدم وجود عزت نفس در کودکان:
- افت کارایی تحصیلی
- مشکلات ارتباطی با همسالان و فردیت
- افزایش خطر اعتیاد به مواد مخدر و الکل
- روابط خانوادگی نامطلوب
- اختلالات روانی در آینده
راهکارهای تقویت عزت نفس در کودکان:
- تشویق و تحسین به جای انتقاد
- ایجاد فضای امن برای بیان احساسات
- ارائه فرصتهای موفقیت به کودکان
- ترویج ارتباط مثبت و سازنده با اعضای خانواده
- آموزش مهارتهای مقابله با استرس و فشارهای زندگی
چه رفتارهایی باعث کاهش عزت نفس در کودکان میشود؟
-
بدرفتاری با کودک
بدرفتاری ، سخنان ناپسند استفاده از ذالفاظی مانند خنگ،دست و پاچلفتی و…میتواند عزت نفس کودکان را زیر سوال ببرد. بچهها که مورد آزار و اذیت قرار میگیرند، احساس ناراحتی و بیارزشی میکنند.با رفتارهای تند و خشن کودک شما نیز یک کودک پرخاشگر میشود که در بزرگسالی بسیاری از افراد را از خود دور میکند.
-
نادیده گرفته شدن:
نادیده گرفتن کودک،بی ارزش نشان دادن نیازها و خواسته های کودک احساس نادیده گرفته شدن به کودک میدهد و در پی خود عزت نفس پایین در کودک را خواهد داشت.این نوع رفتار حس بی ارزشی و خود انتقادی شدیدی به کودک میدهد و او را تبدیل به یک فرد ضعیف در جامعه میکند که اجازه میدهد دیگران هر رفتاری با او داشته باشند.
-
وارد کردن فشار و استرس زیاد:
فشارهای زیاد و استرس مداوم میتواند عزت نفس کودکان را آسیب برساند. ضروری است تا فضایی برای بازی و استراحت فراهم آورده شود تا کودکان بتوانند با استرس و فشار مقابله کنند.
4.تصمیم گیری بجای کودک
یکی از مهمترین کارهایی که میتوانید انجام دهید تا عزت نفس کودکتان را افزایش دهید این است که به او اجازه دهید در موقعیتی قرار گیرد که خودش تصمیم گیرنده باشد.کودکانی هیچوقت اجازه و موقعیت تصمیم گیری نداشته اند در اینده عزت نفس پایین و در نتیجه آن قدرت تصمیم گیری پایین دارند.
5.تشویق نکردن
شویق کردن درباره کودکان میتواند معجزه کند. سعی کنید کودک را بابت فعالیتهای بزرگ و کوچکی که انجام میدهد تشویق کنید. تشویق کردن حتما به معنی خریدن هدیههای گران قیمت نیست. با یک جمله محبتآمیز و تشویق کلامی هم میتوانید تاثیر زیادی در شکلگیری عزت نفس کودک داشته باشید.
6.اهمیت ندادن به اشتیاق و علاقه
اگر کودکتان به یک کار مشخص مثل رقصیدن، نقاشی کشیدن، موسیقی و … علاقه دارد، این اشتیاق او را پیگیری کنید و برای یادگیری بهتر و بیشتر او تلاش کنید. کودکان از جلب رضایت و اعتماد شما لذت میبرند. این کارهای به ظاهر ساده اما مهم، از جمله ضروریترین روش های افزایش عزت نفس در کودکان هستند و به شکل موثری این احساس را تقویت میکنند.